Bugünkü İtalya’nın kuzeydoğusunda yer alan Palmanova, 1593 yılında Venedik Cumhuriyeti tarafından kuruldu. Şehir, sınırı olası Osmanlı ve Avusturya saldırılarına karşı korumak ve Rönesans döneminin “ideal şehir” düşüncesini gerçeğe dönüştürmek amacıyla inşa edildi.
Planlanan toplumda tüccarlar, çiftçiler ve zanaatkarlar bir arada yaşayacak, herkesin şehir içinde belirli bir görevi olacaktı. Palmanova’nın dışarıya bağımlı kalmadan kendi kendine yetmesi ve sakinlerinin eşit koşullarda yaşaması hedefleniyordu.
DOKUZ KÖŞELİ YILDIZIN HER AYRINTISI SAVUNMA İÇİN HESAPLANDI
Kuş bakışı izlendiğinde dokuz köşeli dev bir yıldızı andıran şehrin merkezinde altıgen biçimli geniş bir meydan bulunuyor. Ana yollar bu meydandan dışarıya ışın gibi uzanırken, çevredeki savunma hatları birbirini takip eden geometrik halkalar oluşturuyor.
Yıldızın sivri uçları yalnızca görsel bir tercih değildi. Burçlar, saldırı sırasında şehrin farklı bölümlerinin birbirini koruyabileceği biçimde yerleştirildi. Hendekler, kapılar ve kalın duvarlarla birlikte Palmanova, döneminin askeri mimarlık bilgisini gösteren dev bir savunma düzenine dönüştü.
KİMSE YAŞAMAK İSTEMEDİ
Şehrin geometrisi kusursuz olsa da yeni sakinleri cezbetmek mümkün olmadı. İnsanlar, sürekli saldırıya uğrama riski bulunan, yüksek duvarlarla çevrili ve giriş çıkışları sıkı biçimde kontrol edilen bir yerde yaşamaya sıcak bakmadı.
Ütopya olarak sunulan düzen, dışarıdan bakıldığında özgürlüğün sınırlanacağı bir askeri yerleşim gibi görünüyordu. Beklenen tüccarlar, çiftçiler ve zanaatkarlar gelmeyince şehirde ağırlıklı olarak askerler kaldı.
BOŞ KALAN ŞEHRE MAHKUMLAR YERLEŞTİRİLDİ
Yıllarca boş kalan evler ve sokaklar, toplumsal projenin daha başlangıçta planlandığı gibi işlemediğini gösterdi. Venedik yönetimi 1622 yılında farklı bir çözüme başvurdu. Çok sayıda mahkum affedildi, Palmanova’ya taşınmaları karşılığında kendilerine ev, inşaat malzemesi ve arazi sağlandı.
Bu kişilerin şehir için belirlenen ütopyacı kurallara ne ölçüde uyduğu kesin olarak bilinmiyor. Ancak planın ironisi açık: Herkesin eşit ve belirli bir amaca sahip olacağı kusursuz toplum, orada yaşamak isteyen insan bulunamadığı için mahkumlarla kurulmaya çalışıldı.
2017’DE UNESCO LİSTESİNE ALINDI
Günümüzde yıldız biçimindeki tarihi surların içinde yaklaşık 5 bin 300 kişi yaşıyor. Palmanova’nın savunma yapıları, 2017 yılında Venedik savunma eserlerinin bir parçası olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.
Bir dönem kimsenin yaşamak istemediği şehir, bugün mimari planı neredeyse bozulmadan ayakta kalan en dikkat çekici Rönesans yerleşimlerinden biri olarak ziyaret ediliyor.
Muhabir: Haber Merkezi
